Oedeemtherapie

Door een stoornis in het lymfestelsel, door bijvoorbeeld een trauma, operatie of bestraling, wordt overtollig weefselvocht onvoldoende afgevoerd. Vochtophoping in de huid en onderliggende weefsels kan een pijnlijke zwellingen en/of stijfheid veroorzaken, tevens voelt het aangedane gebied zwaar aan. Om het lichaam te helpen het overtollige vocht (lymfe) te verwijderen, zijn verschillende behandelmethodes geschikt. Voor een maximaal effect worden er altijd meerdere methodes toegepast welke gezamenlijk onder de noemer ‘oedeemtherapie’ vallen.

Verschillende vormen oedeem

Lymfoedeem

Lymfoedeem geeft een zwaar gevoel in armen of benen, een gevoel van spanning rondom de gewrichten, meestal aan de zijde van het lichaam waar het lymfesysteem beschadigd is. Soms veroorzaakt het oedeem een zeurende of stekende pijn, bewegingen kunnen beperkt worden en het gewicht en omvang neemt toe.

Het lymfestelsel is een netwerk van lymfevaten en lymfeknopen (klieren). Deze maken deel uit van ons lichamelijke reiniging en afweersysteem.
De lymfevaten verzamelen het vocht dat zich in de cellen tussen onze organen bevindt. Via de lymfevaten vloeit dit weefselvocht naar de lymfeknopen. Deze knopen (klieren), die zich vooral in de liezen, oksels en hals bevinden, filteren en reinigen het weefselvocht. Als delen van het lymfesysteem beschadigd zijn of ontbreken, wordt het weefselvocht niet of gedeeltelijk afgevoerd. Het ophopende vocht veroorzaakt een zwelling wat lymfoedeem wordt genoemd.

Bij primair lymfoedeem zijn de afwijkingen aan het lymfestelsel aangeboren en ontstaat meestal een oedeem pas na een trauma of operatie.
Secundair lymfoedeem ontstaat door invloeden van buitenaf, zoals bijvoorbeeld (wondroos)infectie, operatie of bestraling. Ook bij de behandeling van kanker door middel van operatie en bestraling kan lymfoedeem ontstaan doordat het lymfesysteem beschadigd raakt.

Lymfoedeem kan verergeren door extreme kou en warmte. Hetzelfde geldt ook voor huidverbranding door de zon, een insectenbeet, geïnfecteerde wondjes of andere infecties en knellende kleding waardoor een afvoer en lymfe onmogelijk wordt gemaakt.

Veneus oedeem

Defecte kleppen in de aderen (het veneuze systeem) van de benen belemmerd een optimale terugstroom van zuurstofarm en afvalrijk bloed uit de benen richting het hart. Lymfevocht wordt onvoldoende afgevoerd. De benen worden in de loop van de dag zwaar, rusteloos en gaan zwellen en geeft pijnklachten.
Een branderig of krampachtige pijn en stijfheid wordt ook wel ‘restless legs’ genoemd.
Door de toenemende druk in de slecht functionerende aderen kunnen spataderen ontstaan en soms wordt er een bruinachtige verkleuring gezien.

Veneus oedeem komt regelmatig voor in combinatie met lymfoedeem. Veneus oedeem (ook wel chronische veneuze insufficiëntie (CVI) genoemd), is een combinatie van vochtophoping en slecht werkende bloedvaten. Het kan op elke leeftijd voorkomen, maar ouderen, zwangere vrouwen en minder mobiele mensen lopen meer risico.
Doordat veneus oedeem een goede doorbloeding belemmerd in de huid van benen en enkels is het ontstaan van wondjes groot en neemt het risico op een open been (ulcus cruris) toe.

Lipoedeem

Bij lipoedeem ontstaan plaatselijke vetophopingen op heupen, bovenbenen of armen. Gebieden die niet verminderen bij gewichtsvermindering en sporten. Deze vetophopingen geven veelal pijnklachten, snel vermoeid en blauwe plekken.
Over het ontstaan is nog veel onduidelijk, wel is bekend dat de aandoening niet wordt veroorzaakt door teveel eten, een erfelijke factor speelt wel een belangrijke rol.
Lipoedeem ontwikkelt zich over het algemeen tijdens of net na de puberteit, maar de aandoening kan ook op latere leeftijd, tijdens de menopauze, zich gaan uiten. Hormonen spelen bij het ontstaan dus ook zeker een rol en soms is een schildklierafwijking de oorzaak. Lipoedeem komt bijna alleen voor bij vrouwen en kenmerkt zich door een opvallend symmetrische vertoning, dit in tegenstelling tot lymfoedeem dat zich aan één zijde kan voordoen.


Lipoedeem stadia 3

De eerste symptomen van lipoedeem zijn enorm zware benen, heupen en/of armen waarbij de aandoening abrupt stopt bij de enkels, polsen of elle bogen. Gewichtsverlies zal geen invloed hebben op het lipoedeem en boven- en onderlichaam kunnen wel twee tot drie kledingmaten verschillen. Het aangedane weefsel is erg gevoelig, dit kan al optreden bij een lichte aanraking.

Belangrijk is dat lipoedeem in een vroeg stadium wordt ontdekt om verergering te voorkomen.

 

Oedeemtherapie

Oedeemtherapie start meestal met manuele lymfedrainage; het lymfesysteem wordt geactiveerd en het vocht wordt naar delen van het lichaam gemasseerd waar het beter afgevoerd kan worden. Vervolgens wordt in dezelfde therapie gezwachteld of getapet om het bereikte resultaat vast te houden. Een therapeutisch elastische kous kan de zwachtel vervangen zodra het oedeem constant is.
Door de verbeterde afvoer van weefselvocht vermindert de druk in het oedeemgebied. Het strakke en/of pijnlijke gevoel wordt minder of verdwijnt en de mobiliteit wordt hiermee verhoogd. Tevens bevorderd een afgenomen druk in het weefselvocht de wondgenezing en verminderd vorming van littekenweefsel.

Voor en na:

     

Manuele lymfedrainage

Met een masserende beweging van de handen wordt het oppervlakkige systeem van het lymfestelsel geactiveerd. Dit fijne netwerk van lymfevaten bevindt zich direct onder de huid van het oedeemgebied. Door de speciale handgrepen die worden toegepast, de zogenaamde oedeem- en fibrosegrepen, kunnen de huid en het onderliggende weefsel met lymfevaten heel gericht behandeld worden. Met oedeemgrepen wordt het overtollige vocht door het weefsel naar een plaats waar het gemakkelijker opgenomen wordt verplaatst. Met fibrosegrepen maakt de huidtherapeut verhard weefsel (fibrose) soepeler zodat het vocht er gemakkelijker doorheen stroomt en de pijnlijke stijfheid afneemt.

Ambulante compressietherapie

De huidtherapeut zwachtelt de door oedeem opgezwollen benen, armen of borstgebied in, zodat er druk op de bloedvaten komt. De aderen vernauwen zich en de defecte kleppen sluiten zich. Door vervolgens te bewegen met de zwachtels om wordt het bloed door de kuitspieren of armspieren richting het hart gepompt en kan het lymfevocht dankzij de toegenomen bloedcirculatie afgevoerd worden.

Ademhalings- en bewegingsoefeningen

Specifieke bewegings- en ademhalingsoefeningen worden samen met u uitgevoerd. Deze bevorderen eveneens een afvoer van lymfvocht via de lymfvaten en welke heel gemakkelijk thuis uitgevoerd kunnen worden.

Lymftaping

Als het aanbrengen van zwachtels lastig is, bijvoorbeeld op de romp, maakt de huidtherapeut gebruik van lymftaping. De tape trekt bij beweging de huid een klein stukje omhoog, waardoor er in de huid en de onderliggende weefsels meer ruimte komt om het vocht zich te laten verplaatsen. In combinatie met ademhalings- en bewegingsoefeningen stroomt het vocht naar plaatsen waar het gemakkelijker opgenomen wordt.

Zwachtelen

Na het stimuleren van de vochtafvoer wordt het betreffende gebied gezwachteld. De zwachtels helpen voorkomen dat het vocht terugvloeit naar het gebied dat reeds behandeld is en voor een verdere reductie van vocht.

Therapeutisch elastische kous

Ook de therapeutisch elastische kous geeft tegendruk en zorgt ervoor dat het vocht niet terugvloeit naar het reeds behandelde gebied. Therapeutisch elastische kousen kunnen ook bij ons in de praktijk aangemeten worden.

Littekenbehandeling

Verstoring van het lymfestelsel komt vaak voor na een operatieve ingreep, waarbij ook vervolgens een litteken over blijft. De huid van en rondom het litteken kan strak staan en het litteken kan verharden (fibrose) of verkleven. Littekentherapie door middel van massage, siliconenpleisters en/of lymftaping ondersteunen de behandeling. Verder kan er bij wat oudere littekens de Dermapen ingezet worden, om bewegingsbeperkingen littekens meer vrijheid te geven en het cosmetisch er beter uit te laten zien.